Is rode klaver slechter verteerbaar dan Engels raaigras?

Volgens Bondt zit het misverstand vooral in hoe mensen naar de structuur van het gewas kijken. “Het skelet is anders, om de volledige voederwaarde te bereiken moeten er veel meer celwanden gepasseerd worden.” "Bij Engels raaigras zit de voedzame kern als het ware tussen de bladcellen. Voordat de koe het gras volledig heeft verteerd, moeten eerst meerdere celwanden worden afgebroken om alle nutriënten beschikbaar te maken.

Rode klaver werkt eigenlijk omgekeerd: de buitenzijde is zachter en dus makkelijker verteerbaar. Wat overblijft is vooral het meer houtige binnendeel." Dat houtige restant is volgens Bondt ook de bron van een ander hardnekkig beeld. "Het idee dat er 'stokken' blijven liggen, komt vaak uit de praktijk, maar dat hangt meestal samen met hoe er is ingekuild. Als het gewas onvoldoende gesneden of gehakseld is, zie je dat verschijnsel. Dat zegt iets over het proces, niet over de verteerbaarheid van het gewas zelf."

De voederwaarde van rode klaver is goed vergelijkbaar met, en in sommige gevallen beter dan, gangbare graskuil. "De verteerbaarheid van de organische stof ligt op een vergelijkbaar niveau, en de eiwitgehalten zijn doorgaans hoog," legt Bondt uit. "Goed geoogste rode klaver kan een voederwaarde van 900 tot 1000 VEM behalen, met een ruw eiwitgehalte van ongeveer 160 tot 200, en dat zonder kunstmest. Voor een veehouder die zijn koeien optimaal wil voeren, zijn dat geen slechte cijfers."

Toch aarzelen veel veehouders, merkt Bondt. "De twijfel zit vaak in het inkuilen zelf. Rode klaver is anders te conserveren. Het hoge vochtgehalte en de hoge buffercapaciteit, waardoor de pH trager daalt,  geven een ander product en drogestof resultaat dan bij gras alleen. Dat betekent niet dat het eindproduct slechter wordt. Het vraagt alleen om een net iets andere aanpak."

Een sleutelbegrip in dit verhaal is volgens Bondt het enzym PPO, polyfenoloxidase. "Dat enzym zit van nature in rode klaver en remt de eiwitafbraak tijdens het inkuilproces. Bij gewoon gras breekt een deel van het ruw eiwit vanaf het maaien af tot ammoniak, dat is voedingswaarde die verloren gaat. Rode klaver beschermt zijn eigen eiwit, maar ook van het gemengde gras dankzij PPO, waardoor er meer bestendig eiwit in de kuil overblijft."

Dat heeft volgens Bondt direct gevolgen voor de koe. "Meer bestendig eiwit betekent dat het eiwit pas in de dunne darm wordt afgebroken en opgenomen, in plaats van al in de pens. De koe benut het eiwit efficiënter. Dat verbetert de stikstofbenutting uit het rantsoen en kan het melkureum verlagen."

Het effect werkt ook door in mengsels. "Als je rode klaver combineert met Engels raaigras, remt PPO ook de eiwitafbraak van het gras zelf. In de praktijk zien we daardoor vaak een lagere NH₃-fractie in de kuil bij mengsels met rode klaver." Uiteraard zijn er meer mechanismes die de NH₃-fractie beïnvloeden, denk hierbij aan de lengte van een veldperiode en het gebruik van een inkuilmiddel.

Volgens Bondt vraagt rode klaver vooral om een andere aanpak bij de oogst. "Kort na het maaien 1 keer schudden, inkuilen met minimaal 35% drogestof en een goed toevoegmiddel gebruiken, dat maakt het verschil tussen een matige en een uitstekende kuil. En laat het gewas niet te lang staan: bij veroudering neemt de verteerbaarheid wel degelijk af. Maar dat geldt net zo goed voor gras dat te laat gemaaid wordt."

De conclusie van Bondt is helder: "De verteerbaarheid van rode klaver is geen zwak punt, maar juist een troef, mits je het goed beheert. De combinatie van hoge voederwaarde, eiwitbescherming via PPO en de smakelijkheid voor het vee maakt rode klaver tot een waardevolle aanvulling in een kruidenrijk mengsel."